Jan Pawe\u0142 II sterowa\u0142 \u0142odzi\u0105 \u015bw. Piotra przez 27 lat swojego pontyfikatu. Przez wiele lat wyg\u0142osi\u0142 tysi\u0105ce homilii, wyst\u0105pie\u0144 podczas przer\u00f3\u017cnych spotka\u0144 i uroczysto\u015bci, wystosowa\u0142 dziesi\u0105tki dokument\u00f3w skierowanych do wsp\u00f3lnoty ca\u0142ego Ko\u015bcio\u0142a. Jak pokr\u00f3tce mo\u017cna opisa\u0107 ten okres i ca\u0142e jego nauczanie? Uczyni\u0142 to niezwykle zwi\u0119\u017ale Ojciec \u015awi\u0119ty Franciszek podczas Mszy \u015bw. kanonizacyjnej Jana Paw\u0142a II i Jana XXIII na Placu \u015bw. Piotra w Rzymie w kwietniu 2014 roku,okre\u015blaj\u0105c naszego \u015bwi\u0119tego rodaka jako \u201epapie\u017ca rodziny\u201d. Niew\u0105tpliwie ca\u0142y jego pontyfikatwype\u0142niony by\u0142 trosk\u0105 o rodzin\u0119 i obron\u0119 fundamentalnych warto\u015bci dotycz\u0105cych cz\u0142owieka, a w szczeg\u00f3lno\u015bci jego cielesno\u015bci, p\u0142ciowo\u015bci, relacji mi\u0119dzyludzkich, narzecze\u0144stwa, sakramentalnego ma\u0142\u017ce\u0144stwa i rodziny otwartej na \u015bwiadome przyj\u0119cie potomstwa. W \u201eLi\u015bcie do rodzin\u201d Jan Pawe\u0142 II pisa\u0142, \u017ce: \u201ePo\u015br\u00f3d tych wielu dr\u00f3g rodzina jest drog\u0105 pierwsz\u0105 i z wielu wzgl\u0119d\u00f3w najwa\u017cniejsz\u0105. Jest drog\u0105 powszechn\u0105, pozostaj\u0105c za ka\u017cdym razem drog\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105, jedyn\u0105 i niepowtarzaln\u0105, tak jak niepowtarzalny jest ka\u017cdy cz\u0142owiek. Rodzina jest t\u0105 drog\u0105, od kt\u00f3rej nie mo\u017ce on si\u0119 od\u0142\u0105czy\u0107. Wszak normalnie ka\u017cdy z nas w rodzinie przychodzi na \u015bwiat, mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce rodzinie zawdzi\u0119cza sam fakt bycia cz\u0142owiekiem. A je\u015bli w tym przyj\u015bciu na \u015bwiat oraz we wchodzeniu w \u015bwiat cz\u0142owiekowi brakuje rodziny, to jest to zawsze wy\u0142om i brak nad wyraz niepokoj\u0105cy i bolesny, kt\u00f3ry potem ci\u0105\u017cy na ca\u0142ym \u017cyciu. Tak wi\u0119c Ko\u015bci\u00f3\u0142 ogarnia sw\u0105 macierzy\u0144sk\u0105 trosk\u0105 wszystkich, kt\u00f3rzy znajduj\u0105 si\u0119 w takich sytuacjach, poniewa\u017c dobrze wie, \u017ce rodzina spe\u0142nia funkcj\u0119 podstawow\u0105. Wie on ponadto, i\u017c cz\u0142owiek wychodzi z rodziny, aby z kolei w nowej rodzinie urzeczywistni\u0107 swe \u017cyciowe powo\u0142anie. Ale nawet kiedy wybiera \u017cycie w samotno\u015bci \u2014 to i tutaj rodzina pozostaje wci\u0105\u017c jak gdyby jego egzystencjalnym horyzontem jako ta podstawowa wsp\u00f3lnota, na kt\u00f3rej opiera si\u0119 ca\u0142e \u017cycie spo\u0142eczne cz\u0142owieka w r\u00f3\u017cnych wymiarach a\u017c do najrozleglejszych. Czy\u017c nie m\u00f3wimy r\u00f3wnie\u017c o \u201erodzinie ludzkiej\u201d, maj\u0105c na my\u015bli wszystkich na \u015bwiecie \u017cyj\u0105cych ludzi?\u201d.<\/p>\n
Sk\u0105d tak wielka troska w sercu Jana Paw\u0142a II o rodzin\u0119 i ma\u0142\u017ce\u0144stwo? Dlaczego w swoim nauczaniu wielokrotnie nawi\u0105zuje do tematyki rodziny, jej zagro\u017ce\u0144 i perspektyw na przysz\u0142o\u015b\u0107? \u015awi\u0119ty Jan Pawe\u0142 II dostrzega\u0142, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesna rodzina jest zagro\u017cona poprzez szereg trudno\u015bci, wyp\u0142ywaj\u0105cych z rozwod\u00f3w, kryzysu ojcostwa i macierzy\u0144stwa, relacji mi\u0119dzyludzkich, nastawienia konsumpcyjnego do \u017cycia, braku autorytet\u00f3w, trudno\u015bci ekonomicznych i spo\u0142ecznych. Widz\u0105c to wszystko nie chcia\u0142 zostawi\u0107 milion\u00f3w rodzin na ca\u0142ym \u015bwiecie bez ukazania Bo\u017cego Oblicza zwr\u00f3conego w ich kierunku, ukazania Boga, kt\u00f3ry pragnie, aby ludzie, realizuj\u0105c swoje powo\u0142anie do \u017cycia w rodzinie uczyli si\u0119 razem przezwyci\u0119\u017ca\u0107 trudno\u015bci moc\u0105 Jego obecno\u015bci i b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa. Postawa \u015bwi\u0119tego papie\u017ca wynika przede wszystkim z pragnienia realizowania woli Bo\u017cej, zapisanej na kartach Biblii, w kt\u00f3rej B\u00f3g objawia swoj\u0105 obecno\u015b\u0107.<\/p>\n
Rodzina ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w planie Boga, kt\u00f3ry stworzy\u0142 komuni\u0119 mi\u0119dzy kobiet\u0105 a m\u0119\u017cczyzn\u0105 w ogrodzie Eden, wlewaj\u0105c w ich serca pragnienie przebywania we wsp\u00f3lnocie: \u201ePotem rzek\u0142 Pan B\u00f3g: niedobrze jest cz\u0142owiekowi, gdy jest sam. Uczyni\u0119 mu pomoc odpowiedni\u0105 dla niego\u201d (Rdz 2,18). Pomoc\u0105 dla m\u0119\u017cczyzny sta\u0142a si\u0119 kobieta, kt\u00f3ra uzupe\u0142nia go. B\u00f3g w t\u0119 komuni\u0119 m\u0119\u017cczyzny i kobiety wpisa\u0142 pewn\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107, kt\u00f3ra prowadzi do tego, \u017ce \u201em\u0119\u017cczyzna opuszcza ojca swego i matk\u0119 swoj\u0105 i \u0142\u0105czy si\u0119 ze sw\u0105 \u017con\u0105 tak \u015bci\u015ble, \u017ce staj\u0105 si\u0119 jednym cia\u0142em\u201d, (Rdz 2,24) tworz\u0105c now\u0105 rodzin\u0119. Owocem jedno\u015bci ma\u0142\u017conk\u00f3w jest potomstwo, \u201eOto dzieci s\u0105 darem Pana, podarunkiem jest owoc \u0142ona\u201d (Ps 127,3). Jednocze\u015bnie B\u00f3g wzywa do troski o ognisko domowe, o wzajemny szacunek i pomoc drugiemu: \u201eA je\u015bli kto\u015b o swoich, zw\u0142aszcza o domownik\u00f3w nie ma starania, ten zapar\u0142 si\u0119 wiary i jest gorszy od niewierz\u0105cego.\u201d (1 Tm 5,8).<\/p>\n
Pismo \u015awi\u0119te wielokrotnie wskazuje jak powinny wygl\u0105da\u0107 wzajemne stosunki w rodzinie: \u201eM\u0105\u017c niechaj oddaje \u017conie co jej si\u0119 nale\u017cy, podobnie \u017cona m\u0119\u017cowi. Nie \u017cona rozporz\u0105dza w\u0142asnym cia\u0142em, lecz m\u0105\u017c, podobnie nie m\u0105\u017c rozporz\u0105dza w\u0142asnym cia\u0142em, lecz \u017cona. Nie stro\u0144cie od wsp\u00f3\u0142\u017cycia z sob\u0105, chyba za wsp\u00f3ln\u0105 zgod\u0105 do pewnego czasu\u2026\u201d (1 Kor 7,3-5). Biblia ukazuje, \u017ce wzajemna wierno\u015b\u0107 umacnia zwi\u0105zek i pog\u0142\u0119bia mi\u0142o\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conk\u00f3w: \u201eMa\u0142\u017ce\u0144stwo niech b\u0119dzie we czci u wszystkich, a \u0142o\u017ce nieskalane; rozpustnik\u00f3w bowiem i cudzo\u0142o\u017cnik\u00f3w s\u0105dzi\u0107 b\u0119dzie B\u00f3g\u201d (Hbr 13,4), \u201eM\u0119\u017cowie, mi\u0142ujcie \u017cony swoje, jak i Chrystus umi\u0142owa\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 i wyda\u0142 za\u0144 samego siebie. Tak te\u017c m\u0119\u017cowie powinni mi\u0142owa\u0107 \u017cony swoje, jak w\u0142asne cia\u0142a. Kto mi\u0142uje \u017con\u0119 swoj\u0105, samego siebie mi\u0142uje. A zatem niechaj i ka\u017cdy z was mi\u0142uje \u017con\u0119 swoj\u0105, jak siebie samego\u2026\u201d (Ef 5,25.28.33). \u201ePodobnie, wy m\u0119\u017cowie, post\u0119pujcie z nimi z wyrozumia\u0142o\u015bci\u0105 jako ze s\u0142abszym rodzajem niewie\u015bcim i okazujcie im cze\u015b\u0107, skoro i one s\u0105 dziedziczkami \u0142aski \u017cywota, aby modlitwy wasze nie dozna\u0142y przeszkody\u201d (1 P 3,7).<\/p>\n
Ojciec \u015awi\u0119ty Jan Pawe\u0142 II swoje nauczanie dotycz\u0105ce rodziny opiera na Objawieniu Bo\u017cym zawartym w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym. Jego starania o dobro rodziny, oparte na Biblii mo\u017cemy odnale\u017a\u0107 w wielu jego rozwa\u017ca\u0144, przes\u0142aniach, listach, or\u0119dziach, adhortacjach i refleksjach g\u0142oszonych przed niedzieln\u0105 modlitw\u0105 Anio\u0142 Pa\u0144ski na Placu \u015awi\u0119tego Piotra. Ojciec \u015awi\u0119ty odczytuje na nowo przes\u0142anie Nowego i Starego Testamentu, kt\u00f3re jest zawsze \u017cywe i aktualne.<\/p>\n
Kiedy modlimy si\u0119 Litani\u0105za wstawiennictwem \u015bwi\u0119tego Jana Paw\u0142a II wypowiadamy wezwanie \u201ePatronie rodzin chrze\u015bcija\u0144skich\u2026. M\u00f3dl si\u0119 za nami!\u201d. Od samego pocz\u0105tku rozwa\u017caniom Jana Paw\u0142a II, a jeszcze wcze\u015bniej podczas pos\u0142ugi Karola Wojty\u0142y w Krakowie i wyk\u0142adowcy w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim tematowi rodziny towarzyszy\u0142a zawsze g\u0142\u0119boka refleksja teologiczna. \u015awi\u0119ty z Wadowic by\u0142 przekonany, \u017ce potrzebna jest wra\u017cliwo\u015b\u0107, jak i jasne przekonanie, \u017ce \u201eprzysz\u0142o\u015b\u0107 ludzko\u015bci idzie poprzez rodzin\u0119\u201d. Dla Ko\u015bcio\u0142a rodzina, kt\u00f3ra jest centrum i sercem cywilizacji mi\u0142o\u015bci jest pierwsz\u0105 i podstawow\u0105 drog\u0105.<\/p>\n
W ksi\u0105\u017cce \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 i odpowiedzialno\u015b\u0107\u201d, wydanej jeszcze w Lublinie w 1960 roku, ubogacony wieloletnim do\u015bwiadczeniem duszpasterstwa w\u015br\u00f3d rodzin, narzeczonych i m\u0142odzie\u017cy podkre\u015bla\u0142, \u017ce elementem buduj\u0105cym wi\u0119\u017a ma\u0142\u017ce\u0144sk\u0105 jest nie tylko prokreacja, ale te\u017c mi\u0142o\u015b\u0107 cielesna. Wed\u0142ug autora przedmiotem analiz przedstawionych w ksi\u0105\u017cce jest \u201eprzede wszystkim osoba poddana oddzia\u0142ywaniu pop\u0119du seksualnego, nast\u0119pnie mi\u0142o\u015b\u0107, mi\u0119dzy m\u0119\u017cczyzn\u0105 i kobiet\u0105, kt\u00f3ra wzrasta na pod\u0142o\u017cu tego pop\u0119du, nast\u0119pnie cnota czysto\u015bci, kt\u00f3ra jest koniecznym elementem tej mi\u0142o\u015bci, i ostatecznie sprawa ma\u0142\u017ce\u0144stwa i powo\u0142ania\u201d. Karol Wojty\u0142a w swojej publikacji uczy\u0142, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 polega na dawaniu siebie drugiemu cz\u0142owiekowi i otrzymywanie go jako daru: \u201eOsoba jest takim dobrem, kt\u00f3re nie mo\u017ce by\u0107 traktowane jako przedmiot u\u017cycia; jest takim dobrem, \u017ce w\u0142a\u015bciwe i warto\u015bciowe odniesienie do niej stanowi tylko mi\u0142o\u015b\u0107 (\u2026), kt\u00f3ra niesie w sobie wewn\u0119trzn\u0105 potrzeb\u0119 oddania w\u0142asnej osoby drugiemu cz\u0142owiekowi (\u2026). Je\u017celi si\u0119 odbierze tej mi\u0142o\u015bci g\u0142\u0119bi\u0119 oddania, gruntowno\u015b\u0107 zaanga\u017cowania osobowego, to pozostanie z niej to, co b\u0119dzie ca\u0142kowitym jej zaprzeczeniem\u201d. Ojciec \u015awi\u0119ty podkre\u015bla\u0142, \u017ce z mi\u0142o\u015bci\u0105 \u015bci\u015ble zwi\u0105zana jest odpowiedzialno\u015b\u0107. Ma\u0142\u017conkowie w pocz\u0119ciu nowego \u017cycia s\u0105 wsp\u00f3\u0142pracownikami Boga, realizuj\u0105c tym samym jeden z najwa\u017cniejszych wymiar\u00f3w ich powo\u0142ania. Mi\u0142o\u015b\u0107 realizuje si\u0119 w odpowiedzialnym podej\u015bciu do pocz\u0119cia nowego \u017cycia, to znaczy wyklucza korzystanie ze \u015brodk\u00f3w mechanicznych czy te\u017c chemicznych, a opiera si\u0119 na naturalnym cyklu p\u0142odno\u015bci.<\/p>\n
Karol Wojty\u0142a w dramacie: \u201ePrzed sklepem jubilera\u201d (1960 r.) chcia\u0142 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 m\u0142odym ludziom, \u017ce podstaw\u0105 szcz\u0119\u015bliwego \u017cycia ma\u0142\u017ce\u0144skiego jest uczciwo\u015b\u0107, wierno\u015b\u0107, odpowiedzialno\u015b\u0107, kt\u00f3re \u015bwiadcz\u0105 o dojrza\u0142o\u015bci cz\u0142owieka, natomiast w utworze \u201ePromieniowanie ojcostwa\u201d (1964 r.) podejmuje refleksj\u0119 nad ma\u0142\u017ce\u0144stwem i mi\u0142o\u015bci\u0105, pog\u0142\u0119bia my\u015bli dotycz\u0105ce budowania relacji mi\u0119dzy lud\u017ami, jak i mi\u0119dzy lud\u017ami i Bogiem, porusza zagadnienie przede wszystkim ojcostwa oraz wymiar ojcostwa w Bogu.<\/p>\n
Podczas pielgrzymek do Polski papie\u017cukazywa\u0142 wielokrotnie swoj\u0105 trosk\u0119 o dobro rodziny: \u201eAni na chwil\u0119 nie zapominajcie o tym, jak wielk\u0105 warto\u015bci\u0105 jest rodzina. Dzi\u0119ki sakramentalnej obecno\u015bci Chrystusa, dzi\u0119ki dobrowolnie z\u0142o\u017conej przysi\u0119dze, w kt\u00f3rej ma\u0142\u017conkowie oddaj\u0105 si\u0119 sobie wzajemnie, rodzina jest wsp\u00f3lnot\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105\u201d \u2013 tak Jan Pawe\u0142 II apelowa\u0142 do Polak\u00f3w w Kaliszu w 1997 roku. Wcze\u015bniej natomiast, bo w 1987 roku w Szczecinie m\u00f3wi\u0142: \u201eModlimy si\u0119 gor\u0105co (\u2026) by rodzina by\u0142a silna Bogiem, a kraj by\u0142 silny rodzin\u0105, zdrow\u0105 fizycznie i moralnie. Podstaw\u0105 trwa\u0142o\u015bci rodziny jest pog\u0142\u0119biana i odnawiana w Ko\u015bciele (\u2026) w jego sakramentach, \u015bwiadomo\u015b\u0107 znaczenia chrze\u015bcija\u0144skiego ma\u0142\u017ce\u0144stwa, \u015bwiadomo\u015b\u0107, kt\u00f3rej owocem jest trwanie, a\u017c do \u015bmierci\u201d. Natomiast w \u0141owiczu, podczas kolejnej pielgrzymki do Polski powiedzia\u0142 \u201eZwracam si\u0119 do wszystkich ojc\u00f3w i matek mojej Ojczyzny i ca\u0142ego \u015bwiata, do wszystkich ludzi bez wyj\u0105tku: ka\u017cdy cz\u0142owiek pocz\u0119ty w \u0142onie matki ma prawo do \u017cycia! \u017bycie ludzkie jest \u015bwi\u0119te. Nikt w \u017cadnej sytuacji nie mo\u017ce ro\u015bci\u0107 sobie prawa do bezpo\u015bredniego zniszczenia niewinnej istoty ludzkiej. B\u00f3g sam jest Panem \u017cycia cz\u0142owieka, ukszta\u0142towanego na Jego obraz i podobie\u0144stwo. \u017bycie ludzkie ma zatem charakter \u015bwi\u0119ty i nienaruszalny, w kt\u00f3rym odzwierciedla si\u0119 nienaruszalno\u015b\u0107 samego Stw\u00f3rcy. B\u00f3g chroni \u017cycie zdecydowanym zakazem wypowiedzianym na Synaju: Nie b\u0119dziesz zabija\u0142\u201d(\u0141owicz, 14 czerwca 1999 r.). W \u0141owiczu podczas homilii Ojciec \u015awi\u0119ty m\u00f3wi\u0142 r\u00f3wnie\u017c: \u201ePoniewa\u017c rodzice daj\u0105 \u017cycie swoim dzieciom, dlatego przys\u0142uguje im prawo do tego, by byli uznani za pierwszych i g\u0142\u00f3wnych ich wychowawc\u00f3w. Oni te\u017c maj\u0105 obowi\u0105zek stworzenia takiej atmosfery rodzinnej, przepojonej mi\u0142o\u015bci\u0105 i szacunkiem dla Boga i ludzi, kt\u00f3ra by sprzyja\u0142a osobistemu i spo\u0142ecznemu wychowaniu dzieci\u201d.<\/p>\n
Temat ma\u0142\u017ce\u0144stwa i rodziny sta\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przedmiotem cotygodniowego cyklu 130 konferencji g\u0142oszonych przez papie\u017ca w czasie \u015brodowych audiencji generalnych z pielgrzymami przybywaj\u0105cymi do Wiecznego Miasta na spotkanie z Ojcem \u015awi\u0119tym. Wyg\u0142osi\u0142 je w latach 1979-1984. Fundamentem medytacji sta\u0142y si\u0119 s\u0142owa z Ksi\u0119gi Rodzaju: \u201eStworzy\u0142 wi\u0119c B\u00f3g cz\u0142owieka na sw\u00f3j obraz, na obraz Bo\u017cy go stworzy\u0142: stworzy\u0142 m\u0119\u017cczyzn\u0119 i niewiast\u0119\u201d (Rdz 1, 27) oraz fragment z Ewangelii wed\u0142ug \u015bw. Mateusza \u201eWtedy przyst\u0105pili do Niego faryzeusze, chc\u0105c Go wystawi\u0107 na pr\u00f3b\u0119, i zadali Mu pytanie: \u00abCzy wolno oddali\u0107 swoj\u0105 \u017con\u0119 z jakiegokolwiek powodu?\u00bb. On odpowiedzia\u0142: \u00abCzy nie czytali\u015bcie, \u017ce Stw\u00f3rca od pocz\u0105tku stworzy\u0142 ich jako m\u0119\u017cczyzn\u0119 i kobiet\u0119?I rzek\u0142: Dlatego opu\u015bci cz\u0142owiek ojca i matk\u0119 i z\u0142\u0105czy si\u0119 ze swoj\u0105 \u017con\u0105, i b\u0119d\u0105 oboje jednym cia\u0142em.A tak ju\u017c nie s\u0105 dwoje, lecz jedno cia\u0142o. Co wi\u0119c B\u00f3g z\u0142\u0105czy\u0142, niech cz\u0142owiek nie rozdziela\u00bb.Odparli Mu: \u00abCzemu wi\u0119c Moj\u017cesz poleci\u0142 da\u0107 jej list rozwodowy i odprawi\u0107 j\u0105?\u00bbOdpowiedzia\u0142 im: \u00abPrzez wzgl\u0105d na zatwardzia\u0142o\u015b\u0107 serc waszych pozwoli\u0142 wam Moj\u017cesz oddala\u0107 wasze \u017cony; lecz od pocz\u0105tku tak nie by\u0142o\u201d (Mt 19, 3-8).<\/p>\n
W nauczaniu Jana Paw\u0142a II priorytetem staje si\u0119 godno\u015b\u0107 i nienaruszalno\u015b\u0107 ludzkiego \u017cycia, kt\u00f3re od pocz\u0119cia do naturalnej \u015bmierci jest zawsze \u015bwi\u0119te. \u201eBroni\u0107 \u017cycia i umacnia\u0107 je, czci\u0107 je i kocha\u0107 \u2013 oto zadanie, kt\u00f3re B\u00f3g powierza ka\u017cdemu cz\u0142owiekowi\u201d naucza\u0142 w encyklice \u201eEvangelium vitae\u201d. Papie\u017c wskazuje, \u017ce godziwa regulacja pocz\u0119\u0107 powinna opiera\u0107 si\u0119 tylko na wykorzystaniu naturalnego cyklu p\u0142odno\u015bci kobiety, dlatego te\u017c z wielkim zdecydowaniem opowiada si\u0119 za naturalnym planowaniem rodziny. Papie\u017c zdecydowanie odrzuca wszelkie zamachy na \u017cycie ludzkie, wszelk\u0105 ingerencj\u0119 w cia\u0142o cz\u0142owieka bez jego zgody, uwa\u017ca on prawo do \u017cycia za najwa\u017cniejsze i priorytetowe. Ta encyklika wzmacnia trosk\u0119 papie\u017ca o rodzin\u0119, bowiem to w niej podejmuje zdecydowany sprzeciw przeciw zabijaniu istot niewinnych.<\/p>\n