Gdyby poni\u017cszy tekst zosta\u0142 zamieszczony w dziale jakiej\u015b gazety lub serwisu internetowego w rubryce po\u015bwi\u0119conej streszczeniom czy recenzjom ksi\u0105\u017cek, odpowiada\u0142oby to wiernie naturze przed\u0142o\u017conego artyku\u0142u i zamierzeniom jego autora. Fakt prezentowania pogl\u0105d\u00f3w cudzych, bynajmniej nie oznacza marazmu, gnu\u015bno\u015bci intelektualnej, zaniku inwencji, impotencji tw\u00f3rczej (co mog\u0142oby si\u0119 zdawa\u0107), ale pokorne docenienie umiej\u0119tno\u015bci znawc\u00f3w, od kt\u00f3rych mo\u017cna si\u0119 wiele nauczy\u0107. Ot\u00f3\u017c moje pierwsze skojarzenia zwi\u0105zane z tytu\u0142owym tematem, biegn\u0105 ku ksi\u0105\u017ckom jednego autora, kt\u00f3re czyta\u0142em pewien czas temu, a kt\u00f3re s\u0105 po\u015bwi\u0119cone w ca\u0142o\u015bci i wy\u0142\u0105cznie temu zagadnieniu, kt\u00f3re powy\u017cszy tytu\u0142 porusza. Niniejszy tekst jest pomy\u015blany jako zach\u0119ta i kr\u00f3tkie streszczenie paru pozycji autora, kt\u00f3ry z pewno\u015bci\u0105 zas\u0142uguje na nasz\u0105 uwag\u0119.<\/p>\n
Friedemann Schulz von Thun- oto posta\u0107, kt\u00f3ra b\u0119dzie nam towarzyszy\u0107. Najpierw kr\u00f3tki biogram internetowy:<\/p>\n
Friedemann Schulz von Thun (born August 6, 1944 in Soltau[1]) is a German psychologist and expert for interpersonal communication and intrapersonal communication. Schulz von Thun worked as a professor of psychology at the University of Hamburg until his retirement on 30 Sep. 2009. Among his various publications is a three-part book series titled \u201eMiteinander Reden\u201d (Talking With Each Other) which has become a standard textbook series in Germany and is widely taught in schools, universities, and vocational skills training. Schulz von Thun developed a number of comprehensive theoretical models to help people understand the determinants and processes of inter-personal exchange and their embeddedness in the individual inner states and the outward situation. He invented the four sides model.<\/p>\n
Profesor von Thun, bed\u0105c naukowcem, dokona\u0142 nie lada sztuki skutecznego po\u0142\u0105czenia rozwa\u017ca\u0144 teoretycznych z praktyk\u0105, prowadz\u0105c zreszt\u0105 z powodzeniem poradnie psychologiczne. Jest ewenementem, \u017ce pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 jego ksi\u0105\u017cki \u201eSztuka rozmawiania\u201d sta\u0142a si\u0119 lektur\u0105 obowi\u0105zkow\u0105 w szkole niemieckiej. B\u0119d\u0119 si\u0119 opiera\u0142 na pi\u0119ciu ksi\u0105\u017ckach wspomnianego psychologa: \u201eSztuka wyja\u015bniania\u201d wyd. WAM, Krak\u00f3w 2004; \u201eSztuka rozmawiania, cz. 1 analiza zaburze\u0144\u201d, wyd. WAM, Krak\u00f3w 2001; \u201eSztuka rozmawiania, cz. 3 dialog wewn\u0119trzny\u201d, wyd. WAM, Krak\u00f3w 2002; \u201eSztuka rozmawiania, cz. 2 rozw\u00f3j osobowy\u201d, wyd. WAM, Krak\u00f3w 2001; \u201eWyra\u017ca\u0107 si\u0119 zrozumiale\u201d, wyd. WAM, Krak\u00f3w 2004.
\nNovum w teorii komunikacji jest sformu\u0142owany przez psychologa z Hamburga, model zwany \u201ekomunikacyjnym kwadratem\u201d albo \u201eczworouszny model\u201d. G\u0142osi on, \u017ce ka\u017cda wypowied\u017a, kt\u00f3r\u0105 wyra\u017camy, ma cztery strony, aspekty, nale\u017cy ja s\u0142ucha\u0107 \u201eczterokrotnym\u201d rodzajem uszu. Ka\u017cda wypowied\u017a posiada zawarto\u015b\u0107 rzeczow\u0105, ujawnia co\u015b o m\u00f3wi\u0105cym, jest wyrazem relacji mi\u0119dzyosobowej i apelem skierowanym do adresata komunikatu.<\/p>\n
A. Zawarto\u015b\u0107 rzeczowa
\nJest to podstawowy aspekt wypowiedzi i najbardziej oczywisty. Komunikat zawsze przekazuje pewn\u0105 tre\u015b\u0107, ale wbrew pozorom, nie musi to by\u0107 wcale podstawowy aspekt wypowiedzi, a na pewno nigdy nie jest jedynym.
\nB. Ujawnienie siebie
\nKa\u017cde zdanie wypowiedziane przekazuje jak\u0105\u015b informacj\u0119 o stanie rzeczy i zarazem m\u00f3wi co\u015b o m\u00f3wi\u0105cym, jednak\u017ce nie wprost. W ujawnianiu zawarty jest aspekt zar\u00f3wno wyra\u017cania siebie jak i ods\u0142aniania. Jest to bardzo delikatna i wra\u017cliwa dziedzina komunikacji, poniewa\u017c cz\u0142owiek cz\u0119sto stosuje przer\u00f3\u017cne metody ukrywania czy uatrakcyjniania, staraj\u0105c si\u0119 ukrywa\u0107 swoje prze\u017cycia i nie zawsze b\u0119d\u0105c w zgodzie ze sob\u0105.
\nC. Relacja wzajemna
\nKa\u017cda wypowied\u017a jest r\u00f3wnie\u017c okre\u015bleniem, elementem relacji nadawcy z odbiorc\u0105. Bardzo wa\u017cny przy rozumieniu tego aspektu komunikacyjnego jest przekaz niewerbalny, dob\u00f3r s\u0142\u00f3w, intonacja g\u0142osu, itp. Po pierwsze nadawca m\u00f3wi co s\u0105dzi o odbiorcy, za kogo go uwa\u017ca; po drugie m\u00f3wi o wzajemnych relacjach mi\u0119dzy nimi.
\nD. Apel do nadawcy
\nWbrew pozorom, cokolwiek m\u00f3wimy, jakikolwiek komunikat by\u015bmy wzi\u0119li pod rozwag\u0119, to zawsze niesie on ze sob\u0105 jaki\u015b apel, oczekuje jakiej\u015b reakcji adresata. Zawsze ma jaki\u015b wp\u0142yw na niego.<\/p>\n
Podajmy prosty przyk\u0142ad, wzi\u0119ty z Internety na powy\u017cszy schemat:<\/p>\n
Two people are eating a homecooked meal together.
\nThe one who did not cook says: \u201eThere is something green in the soup.\u201d
\nSender
\nMatter layer: There is something green.
\nSelf-revealing layer: I don\u2019t know what it is.
\nRelationship layer: You should know what it is.
\nAppeal layer: Tell me what it is!
\nReceiver
\nMatter layer: There is something green.
\nSelf-revealing layer: You do not know what the green item is, and that makes you feel uncomfortable.
\nRelationship layer: You think my cooking is questionable.
\nAppeal layer: I should only cook what you know in the future!
\nThe other answers: \u201eIf you don\u2019t like the taste, you can cook it yourself.\u201d
\nPoszczeg\u00f3lny aspekty mog\u0105 wchodzi\u0107 ze sob\u0105 w r\u00f3zne relacje. W poszczeg\u00f3lnych wypowiedziach jeden z czterech dzia\u0142\u00f3w mo\u017ce mie\u0107 wi\u0119ksze znaczenie lub mniejsze.
\nWojciech Laskowski z wydzia\u0142u filozofii uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu w nastepuj\u0105cy recenzuje cykl ksi\u0105\u017cek profesora Schulza von Thuna:<\/p>\n
Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na jasno postawiony przez autora problem: jak poprawi\u0107 komunikacj\u0119 mi\u0119dzyludzk\u0105? (Innymi s\u0142owy: jak post\u0119powa\u0107 z innymi i jak post\u0119powa\u0107 z samym sob\u0105?) Czytelnik otrzymuje tak\u017ce konkretn\u0105 odpowied\u017a, kt\u00f3ra z ka\u017cdym kolejnym rozdzia\u0142em staje si\u0119 coraz bardziej przekonuj\u0105ca! Przes\u0142anie ksi\u0105\u017cki brzmi nast\u0119puj\u0105co \u2013 staraj si\u0119 uzyska\u0107 \u2018kwadratow\u0105 klarowno\u015b\u0107\u2019! Dobra komunikacja to bowiem komunikacja czterowymiarowa (pe\u0142na; \u017cywa; przejrzysta i sp\u00f3jna). Odnosz\u0105c to do modelu kwadratowego uzyskujemy konkretne wskaz\u00f3wki praktyczne:
\n\uf0d8 na p\u0142aszczy\u017anie rzeczowej \u2013 b\u0105d\u017a zrozumia\u0142y, tj. m\u00f3w prosto, zwi\u0119\u017ale, w spos\u00f3b uporz\u0105dkowany (logiczny) i barwny (patrz: hamburska koncepcja zrozumia\u0142o\u015bci)
\n\uf0d8 na p\u0142aszczy\u017anie ujawniania siebie \u2013 stawiaj na autentyczno\u015b\u0107 po\u0142\u0105czon\u0105 z wyczuciem sytuacji (tzw. wsp\u00f3\u0142brzmienie)
\n\uf0d8 na p\u0142aszczy\u017anie relacyjnej \u2013 okazuj szacunek i przyznaj innym prawo do podejmowania samodzielnych decyzji (styl partnerski)
\n\uf0d8 na p\u0142aszczy\u017anie apelowej \u2013 korzystaj z komunikacji otwartej (patrz: apel otwarty) To rzeczywi\u015bcie \u201emagiczny kwadrat\u201d, jak pisze o nim sam autor, bowiem spe\u0142nia kilka zada\u0144:
\n\uf0d8 po pierwsze stanowi ciekaw\u0105 propozycj\u0105 klasyfikacji funkcji mowy \u2013 bowiem wskazuje na najcz\u0119\u015bciej wymieniane przez specjalist\u00f3w zadania j\u0119zyka (funkcja ekspresywna, interpersonalna, opisowa i apelowa) i dodatkowo zak\u0142ada ich wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powanie w ka\u017cdym komunikacie
\n\uf0d8 po drugie porz\u0105dkuje g\u0142\u00f3wne zagadnienia komunikologiczne (tj. jak by\u0107 zrozumia\u0142ym, jak m\u00f3wi\u0107 o sobie, jak budowa\u0107 relacje i jak by\u0107 skutecznym)
\n\uf0d8 po trzecie jest doskona\u0142ym narz\u0119dziem diagnostycznym.<\/p>\n
Wszystkie cz\u0119\u015bci \u201eSztuki rozmawiania\u201d s\u0105 po\u015bwi\u0119cone analizie w szczeg\u00f3\u0142ach powy\u017cszego schematu. Nie on jest jednak g\u0142\u00f3wnym tematem niniejszego artyku\u0142u, zatem postaram si\u0119 jeszcze raz przytoczy\u0107 kr\u00f3tkie streszczenie przytoczonych we wspomnianej literaturze tez i przej\u015b\u0107 do ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3ra w bezpo\u015bredni spos\u00f3b zajmuje si\u0119 tytu\u0142owym zagadnieniem, to jest do \u201eSztuki wyja\u015bniania\u201d, kt\u00f3ra r\u00f3wnie\u017c bazuje na opisywanym modelu komunikacji. Oto kilka najwa\u017cniejszych element\u00f3w wed\u0142ug profesora W. Laskowskiego:
\nTeoretyka komunikacji szczeg\u00f3lnie zainteresuj\u0105 g\u0142\u00f3wne za\u0142o\u017cenia. Oto rekonstrukcja zasadniczych tez jego (Schulza von Thuna- W. W.) pracy:
\n1. Komunikacja jest wielofunkcyjna! Konkretniej: komunikat ma kilka p\u0142aszczyzn jednocze\u015bnie! [Patrz: cztery aspekty wypowiedzi: rzeczowy, relacyjny, ujawniania siebie i
\napelowy]
\n2. Ta wielop\u0142aszczyznowo\u015b\u0107 jest mo\u017cliwa m.in. dzi\u0119ki temu, \u017ce odbywa si\u0119 za pomoc\u0105 r\u00f3\u017cnych znak\u00f3w \u2013 \u015brodk\u00f3w komunikacyjnych! [Patrz: Komunikacja werbalna i niewerbalna]
\n3. Dwa podstawowe poziomy komunikatu \u2013 tj. werbalny i niewerbalny \u2013 zwykle si\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105 (dope\u0142niaj\u0105 \/ interpretuj\u0105 wzajemnie \/ s\u0105 ze sob\u0105 sp\u00f3jne). Bywa jednak i tak, \u017ce si\u0119 k\u0142\u00f3c\u0105! [Patrz: sp\u00f3jno\u015b\u0107 i niesp\u00f3jno\u015b\u0107 w komunikacji]
\n4. Pomimo tej ca\u0142ej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci \u015brodk\u00f3w komunikacyjnych \u2013 komunikaty maj\u0105 swoj\u0105 stron\u0119 pierwszoplanow\u0105 i drugoplanow\u0105! [Patrz: komunikacja wprost i nie wprost]
\n5. Komunikacja wprost odbywa si\u0119 za pomoc\u0105 s\u0142\u00f3w, natomiast nie wprost na dwa sposoby: poprzez komunikacj\u0119 niewerbaln\u0105 i\/lub poprzez efekt scalania przez odbiorc\u0119 informacji przes\u0142anych z ju\u017c posiadanymi (np. jakimi\u015b schematami, skryptami poznawczymi)
\n6. Komunikacja nie wprost i zwi\u0105zana z ni\u0105 warstwa \u201enierzeczowa\u201d jest istotniejsza dla przebiegu i wyniku interakcji!
\n7. Wprost (jak i nie wprost) mo\u017ce by\u0107 przekazana ka\u017cda p\u0142aszczyzna komunikacji (tj. ka\u017cda funkcja \u2013 ujawnianie siebie, przekaz tre\u015b\u0107, apel, budowanie relacji)!
\nW \u201eSztuce wyja\u015bniania\u201d Schulz von Thun pod\u0105\u017c\u0105 za sformu\u0142owanym przez siebie modelem tzw. Klaryfikacji, kt\u00f3rego zastosowanie jest bezpo\u015bredni\u0105 odpowiedzi\u0105 na problemy komunikacyjne ma\u0142\u017ce\u0144stw w kryzysie, czy zagro\u017conych rozbiciem. Klaryfikacja i jej poszczeg\u00f3lne etapy wydaj\u0105 si\u0119 niezmiernie proste, wr\u0119cz oczywiste, jednak\u017ce ich si\u0142a nie polega na wyrafinowanych teoriach, kt\u00f3re niewielu jest w stanie zrozumie\u0107, ale na do\u015bwiadczeniu w ich stosowaniu w praktyce i skuteczno\u015bci. Jest to raczej podr\u0119cznik, kt\u00f3ry nale\u017cy czyta\u0107 i stosowa\u0107 krok po kroku, gdy zaistnieje potrzeba. Zreszt\u0105 w \u201eWyra\u017ca\u0107 si\u0119 zrozumiale\u201d autor stoi zdecydowanie na stanowisku, \u017ce ka\u017cdy przejaw utrudniania stylu pisarskiego, komplikowania wywodu, stosowania trudnego s\u0142ownictwa jest wyrazem megalomanii, a nie wy\u017cszo\u015bci intelektualnej, konieczno\u015bci, poniewa\u017c kto\u015b \u201ewie wi\u0119cej\u201d, a \u201eprosty\u201d j\u0119zyk nie mo\u017ce odda\u0107 wiernie my\u015bli autora. Nie! Schulz von Thun uwa\u017ca zdecydowanie, \u017ce jakiekolwiek przeintelektualizowanie, skomplikowanie jest ewidentnym b\u0142\u0119dem.
\nPrzejd\u017amy zatem do modelu klaryfikacji- czyli modelu wyja\u015bnienia (w j\u0119zyku niemieckim nie wyst\u0119puje \u017caden neologizm, a s\u0142owo jest zdaje si\u0119 \u0142atwiej zrozumia\u0142e). Klaryfikacja wewn\u0119trzna oznacza prosty kontakt z samym sob\u0105, czyli wiedzenie co \u201edzieje si\u0119 u mnie\u201d. Brzmi\u0105c prosta, zadanie to nie raz przerasta nasze si\u0142y, zw\u0142aszcza wtedy gdy rozwin\u0119li\u015bmy w sobie mechanizmy obronne, by zag\u0142uszy\u0107 swoje emocje i odczucia. A przecie\u017c one s\u0105 nami. One bardzo wiele nam m\u00f3wi\u0105. Nie mo\u017cemy ich ignorowa\u0107 bez szkoda dla nas samych. Nie mog\u0119 tu podawa\u0107 przyk\u0142ad\u00f3w- odsy\u0142am do ksi\u0105\u017cki, w kt\u00f3rej mo\u017cna ich znale\u017a\u0107 wiele. By wzmocni\u0107 \u201ekontakt ze sob\u0105\u201d istnieje par\u0119 prostych metod, \u0142atwych do zastosowania.
\nKlaryfikacja komunikacji polega na takim m\u00f3wieniu, kt\u00f3re jest mo\u017cliwie przejrzyste dla s\u0142uchacza i s\u0142uchaniu. Podam ma\u0142y przyk\u0142ad: kiedy\u015b nauczana w psychologii, \u017ceby nie m\u00f3wi\u0107 np: Niech Pan nie opowiada bzdur!, a zamiast tego powiedzie\u0107: Nie jestem pewien, czy mog\u0119 si\u0119 z Panem zgodzi\u0107 we wszystkich punktach. Teraz sprawa nie jest taka oczywista, poniewa\u017c pierwsza wypowied\u017a odkrywa niezadowolenie, kt\u00f3re jest realne, zatem czemu nie mieliby\u015bmy go wyrazi\u0107. W relacjach wa\u017cnych, d\u0142ugotrwa\u0142ych powinni\u015bmy nawet. Pytanie tylko jak to zrobi\u0107, by nie wzbudza\u0107 niepotrzebnie poczucia winy u innego. Generalnie jednak nale\u017cy m\u00f3wi\u0107, wyra\u017ca\u0107, tak\u017ce to, co wydaje nam si\u0119 niedobr\u0105 emocj\u0105.
\nKlaryfikacja osobowo\u015bci brzmi \u201egro\u017anie\u201d, ale oznacza proste stwierdzenie faktu, kt\u00f3ry \u0142atwo umyka naszej uwadze w ferworze k\u0142\u00f3tni, zabieganiu, w problemach. Cz\u0119sto brniemy w niekt\u00f3re sytuacje zapominaj\u0105c ostatecznie co nami kieruje, po co to robi\u0119. Pami\u0119tam z w\u0142asnego do\u015bwiadczenia, gdy zaczyna\u0142em grup\u0119 w parafii, na pierwszym spotkaniu od razu zapyta\u0142em i poprosi\u0142em, aby po kolei ka\u017cdy odpowiedzia\u0142 na pytania: dlaczego tu jestem? Czego oczekuj\u0119? Czego si\u0119 spodziewam po tym spotkaniu? We wszystkim co robimy jest ukryta jaka\u015b motywacja, cho\u0107by g\u0142\u0119boko. Motywacja powinna by\u0107 zawarta w jednym prostym zdaniu, na przyk\u0142ad: \u201eJa chc\u0119 zawsze post\u0119powa\u0107 tak, by inni byli zadowoleni\u201d.
\nKlaryfikacja systemu jest etapem ostatnim. Dotyczy ona bezpo\u015brednio sytuacji kryzysowych. Sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na nie nieporozumienia, kt\u00f3re narastaj\u0105 we wcze\u015bniejszych etapach, gdy nie wiemy co si\u0119 z nami dzieje, nie umiemy rozmawia\u0107 lub te\u017c nie zdajemy sobie sprawy, czego tak naprawd\u0119 oczekujemy od \u017cycia i od innych. Z nieporozumie\u0144 narastaj\u0105cych etapami, powoli, z niedopowiedze\u0144 niepostrze\u017cenie mo\u017ce powsta\u0107 \u201ediabelskie ko\u0142o relacji\u201d, kt\u00f3re nale\u017cy zamieni\u0107 w \u201eko\u0142o anielskie\u201d. Schemat ko\u0142a nie mo\u017ce by\u0107 przedstawiony tutaj wyczerpuj\u0105co, zatem po raz kolejny odsy\u0142am do ksi\u0105\u017cki. Jego zarys podam na przyk\u0142adzie: wyobra\u017amy sobie sytuacj\u0119 nast\u0119puj\u0105c\u0105:<\/p>\n
On m\u00f3wi coraz
\nG\u0142o\u015bniej, jest
\nAgresywny
\n(pije i k\u0142amie,
\nUkrywaj\u0105c to)<\/p>\n
Oto schemat, kt\u00f3ry powsta\u0142 podczas jednej z sesji. Ka\u017cde dzia\u0142anie jest czym\u015b powodowane i powoduje zarazem inne skutki, kt\u00f3re nakr\u0119caj\u0105 spiral\u0119 coraz bardziej. Jednak\u017ce schemat nie wyja\u015bnia bynajmniej ca\u0142ej z\u0142o\u017conej sytuacji, poniewa\u017c na przyk\u0142ad picie alkoholu przez m\u0119\u017ca powoduje negatywne skutki tak\u017ce dlatego, \u017ce u \u017cony odzywaj\u0105 si\u0119 inne negatywne do\u015bwiadczenia z alkoholem, kt\u00f3re s\u0105 zupe\u0142nie niezwi\u0105zane z m\u0119\u017cem. \u00d3w Pan czu\u0142 si\u0119 winny do takiego stopnia, \u017ce nie m\u00f3g\u0142 uwierzy\u0107, \u017ce przesadzona reakcja \u017cony nie jest ca\u0142kowicie, tylko i wy\u0142\u0105cznie jego win\u0105. Takich przyk\u0142ad\u00f3w, zale\u017cno\u015bci jest wiele. Ca\u0142e zadanie przed ma\u0142\u017conkami polega na tym, by przez eliminacj\u0119 nieporozumie\u0144, wprowadzi\u0107 w \u017cycie ko\u0142o anielskie. Jeszcze raz zach\u0119cam do lektury ksi\u0105\u017cki.
\nNa koniec autor wymienia par\u0119 podstawowych zasad, kt\u00f3rymi warto si\u0119 kierowa\u0107 w dialogu:
\nKa\u017cdy cz\u0142owiek jest nie tylko ofiar\u0105 tego, co dzieje si\u0119 wok\u00f3\u0142, ale przynajmniej cz\u0119\u015bciowo, cho\u0107by nie\u015bwiadomie inicjatorem sytuacji.
\nZamiast zmienia\u0107 siebie, by by\u0107 innym, lepiej zaakceptowa\u0107 siebie i zobaczy\u0107 kim jestem.
\nW odr\u00f3\u017cnieniu od post\u0119powania, kt\u00f3re podlega ocenie, nie ma uczu\u0107 dobrych lub z\u0142ych, one po prostu s\u0105 i trzeba si\u0119 z nimi liczy\u0107.
\nNie mo\u017cna zmieni\u0107 drugiego cz\u0142owieka- on jest inny i zawsze taki b\u0119dzie.
\nM\u00f3w jasno, czego chcesz. Twoje pragnienie jest dla otoczenia informacj\u0105, a nie poleceniem.
\nSprzeczka, konflikt, agresja nie musz\u0105 niszczy\u0107 relacji, s\u0105 nawet koniecznym uzupe\u0142nieniem harmonii, kt\u00f3ra bez konfrontacji przemienia si\u0119 w \u201e\u015bmierteln\u0105 uprzejmo\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n
Zdaj\u0119 sobie spraw\u0119, \u017ce niniejszy artyku\u0142 jest tylko nie\u015bmia\u0142ym wprowadzeniem do jak\u017ce obszernego zagadnienia komunikacji w ma\u0142\u017ce\u0144stwach. Zach\u0119cam zatem do lektury, kt\u00f3ra nie tylko mo\u017ce pom\u00f3c w sytuacjach kryzysowych, ale tak\u017ce w codziennej komunikacji w naszych rodzinach.<\/p>\n
Ks. Wojciech Wasiak<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Gdyby poni\u017cszy tekst zosta\u0142 zamieszczony w dziale jakiej\u015b gazety lub serwisu internetowego w rubryce po\u015bwi\u0119conej streszczeniom czy recenzjom ksi\u0105\u017cek, odpowiada\u0142oby to wiernie naturze przed\u0142o\u017conego artyku\u0142u i zamierzeniom jego autora. Fakt prezentowania pogl\u0105d\u00f3w cudzych, bynajmniej nie oznacza marazmu, gnu\u015bno\u015bci intelektualnej, zaniku inwencji, impotencji tw\u00f3rczej (co mog\u0142oby si\u0119 zdawa\u0107), ale pokorne docenienie umiej\u0119tno\u015bci znawc\u00f3w, od kt\u00f3rych mo\u017cna […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[101],"tags":[],"class_list":["post-1459","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-studenci-z-rzymu"],"acf":[],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/patk0m-nx","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/catholicleaguepolonia.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1459","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/catholicleaguepolonia.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/catholicleaguepolonia.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicleaguepolonia.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicleaguepolonia.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1459"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/catholicleaguepolonia.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1459\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/catholicleaguepolonia.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1459"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicleaguepolonia.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1459"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/catholicleaguepolonia.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1459"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}